List otwarty do Prezydenta RP

Pod koniec października 2011 r. Prezydent RP Bronisław Komorowski ogłosił gotowy projekt ustawy o wzmocnieniu udziału mieszkańców w działaniach samorządu terytorialnego, o współdziałaniu gmin, powiatów i województw oraz o zmianie niektórych ustaw. Poniżej prezentujemy list otwarty do Prezydenta RP wyrażający obaw przedstawicieli organizacji i osób zaangażowanych w rozwój demokracji lokalnej w Polsce co do niektórych zapisów tego projektu.

Tutaj można przeczytać projekt ustawy, a w tym miejscu jest dostępne uzasadnienie.

List otwarty

do Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego

O PANEL OBYWATELSKI

W SPRAWIE DEMOKRACJI LOKALNEJ

 Szanowny Panie Prezydencie,

 Z życzliwością przyjęliśmy Pana pierwszą inicjatywę ustawodawczą, której głównym celem miało być wzmocnienie udziału mieszkańców w samorządzie. Zgadzamy się, że do budowania społeczeństwa obywatelskiego przydatny będzie impuls na poziomie ustawy i w zakresie tworzenia mechanizmów dla demokracji partycypacyjnej może Pan liczyć na nasze wsparcie.

Nasz całkowity sprzeciw budzi jednak to, że ustawa, której założeniem miało być zapewnienie mieszkańcom możliwości wpływania na decyzje dotyczące ich miejscowości, jest de facto ustawą o wzmocnieniu kompetencji wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, a zaproponowane mieszkańcom narzędzia są mało praktyczne (1).

Zgodnie z zaproponowanymi w ustawie zapisami, prezydent miasta (wójt lub burmistrz) będzie mógł pełnić jednocześnie funkcję senatora i będzie mu wówczas przysługiwał immunitet (2). Prezydent miasta miałby być już nie tylko organem wykonawczym, który wprowadza w życie decyzje rady miasta, lecz również organem zarządzającym (3). Oznacza to w praktyce, że od tej pory wiele decyzji mógłby podejmować jednoosobowo, bez zgody lub nawet konsultacji z radą miasta, której rola miałaby zostać ograniczona (4). Ponadto, prezydent miasta miałby nie być już zagrożony tym, że gdy rada miasta nie udzieli mu absolutorium w sprawie wykonania budżetu, to automatycznie zostanie przeprowadzone referendum w sprawie odwołania go ze stanowiska (5).

Co więcej, gdyby mieszkańcy chcieli sami odwołać prezydenta miasta w referendum, to do tego, by wynik referendum mógł zostać uznany za ważny, wymagane miałoby być, aby wzięło w nim udział nie mniej osób, niż wzięło udział w wyborach, zamiast nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze, jak ma to miejsce obecnie (dotyczy to również odwoływania rady miasta) (6). Może to w praktyce oznaczać, że prezydent miasta stałby się nieodwoływalny, bo osiągniecie w referendum lokalnym tak samo wysokiej frekwencji, jak w wyborach, może być niemożliwe.

Cóż więc z tego, że prezydent miasta będzie wybierany w demokratycznych wyborach, skoro ma zostać ograniczona nad nim społeczna kontrola? Demokracja nie polega na jednowładztwie prezydentów miast, lecz na tym, że decyzje w sprawach dotyczących wspólnoty samorządowej podejmują mieszkańcy, w sposób bezpośredni lub poprzez swoich przedstawicieli. Dla jej usprawnienia istotne będzie więc zarówno usprawnienie sposobu przeprowadzania referendum lokalnego i zapisanie na poziomie ustawy możliwości wprowadzania budżetu partycypacyjnego, dzięki czemu mieszkańcy będą mieli wpływ na wydatki z budżetu miasta, jak również wzmocnienie pozycji rady gminy, która jest organem kolegialnym, a nie jednoosobowym.

Proponujemy zatem, aby różne propozycje na usprawnienie funkcjonowania demokracji lokalnej zostały przedstawione panelowi obywatelskiemu, którego rolą będzie zaopiniowanie, które z nich są korzystne z perspektywy obywateli. Panel taki mogłaby stanowić grupa ok. 150 losowo wybranych osób z całego kraju (z uwzględnieniem struktury demograficznej), której przedstawione zostałyby różne modele funkcjonowania organów gminy. Byłby to pierwszy panel obywatelski w Polsce i wydaje się nam, że w przypadku ustawy, której celem jest wzmocnienie udziału mieszkańców w samorządzie, dobrym pomysłem będzie wysłuchanie opinii osób, dla których jest ona przygotowywana.

Z wyrazami szacunku,

dr Marcin Gerwin, Sopocka Inicjatywa Rozwojowa

dr Maja Grabkowska, Sopocka Inicjatywa Rozwojowa

Małgorzata Tarasiewicz, Stowarzyszenie Współpracy Kobiet, NEWW-Polska

dr Krzysztof Nawratek, urbanista/wykładowca akademicki

Joanna Erbel, Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego

Marta Madejska, Stowarzyszenie Topografie

Monika Popow, tłumaczka, pedagog

Anna Jagusiak, Stowarzyszenie Współpracy Kobiet, NEWW-Polska

Piotr Kowzan, doktorant, Uniwersytet Gdański

Małgorzata Zielińska, doktorantka, Uniwersytet Gdański

Marta Żakowska, antropolożka, Instytut Badań Przestrzeni Publicznej w Warszawie

Katarzyna Szczepańska, Inicjatywa Wrzeszcz.info.pl

prof. Ewa Graczyk, Kobiety dla Pomorza

Agnieszka Ziółkowska, Stowarzyszenie My-Poznaniacy

Inga Hajdarowicz, Sekcja Socjologii Krytycznej KNSSUJ

dr Beata Kowalska, socjolożka

Ewa Lieder, Komitet Inicjatyw Lokalnych Wrzeszcz

Magdalena Prusinowska, Stowarzyszenie “Na Styku”

Weronika Alama, Inicjatywa Łodzianie Decydują

Rafał Górski, Instytut Spraw Obywatelskich (INSPRO)

Lidia Makowska, Stowarzyszenie Kultura Miejska/Inicjatywa Wrzeszcz.info.pl

Michał Rybicki, Towarzystwo Przyjaciół Sopotu

dr inż. Dorota Starościak, Towarzystwo Przyjaciół Sopotu

Ewa Podlesińska, Polski Klub Ekologiczny, Okręg Wschodnio-Pomorski

Artur Celiński, Res Publica Nowa, DNA Miasta